دانشگاه فرهنگیان پژوهش در آموزش علوم تجربی 3115-8889 10 شماره 37- ویژه‏‏‌نامه 2025 02 19 مروری بر انواع روش های تدریس خلاقانه و اثربخش در علوم تجربی 1 32 4127 10.48310/basic.2025.18804.1524 FA فاطمه معینی آموزش و پرورش اصفهان 0009-0006-6209-2723 حسن میرحاج عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین (ع) Journal Article 2025 03 17 در حال حاضر اهمیت آموزش علوم تجربی به طور گسترده ای در میان محققان و متخصصان آموزشی مورد توجه قرار گرفته است. امروزه مربیان و کارشناسان آموزش علوم تجربی در خصوص روش های تدریس اثربخش این علوم با نظرات، چالش ها و تردیدهای فراوانی روبرو شده اند. در این راستا مربیان به صورت تخصصی تری بر روی روش های علمی بهینه و کارآمد آموزش علوم تجربی در جهت فاصله گرفتن از رویکردهای نظری و سنتی متمرکز شده اند. روش های تدریس علوم تجربی شامل رویکردهای سیستماتیکی است که برای دستیابی به اهداف آموزشی مرتبط با رشد آتی فراگیران اجرا می شود و به همین دلیل حرفه ای بودن مربی تاثیر این آموزش ها را به میزان قابل توجهی افزایش می دهد. هدف این مقاله مروری، تحلیل روش‌های مهم تدریس در حوزه ی آموزش های علوم تجربی با استفاده از تحقیقات صورت گرفته ی پژوهشگران و متخصصان آموزشی است. با توجه به عوامل ذکر شده، مربیان علوم تجربی می توانند با توجه به سطح خلاقیت خود و موضوع آموزشی مورد بحث، با استفاده از یک یا چند روش بررسی شده در این پژوهش، آن ها را جایگزین تکنیک های آموزشی سنتی متداول نموده و اثربخشی تدریس خود را دو چندان سازند. https://basicscience.cfu.ac.ir/article_4127_46714e35abd3aa9741e2bb7fae5c3d3c.pdf

دانشگاه فرهنگیان پژوهش در آموزش علوم تجربی 3115-8889 10 شماره 37- ویژه‏‏‌نامه 2025 02 19 تحلیل محتوای کتب علوم تجربی پایه های اول تا ششم دوره ابتدایی بر اساس میزان توجه به ابعاد سلامتی 33 51 4173 10.48310/basic.2025.18794.1523 FA نورمحمد براهوئی مقدم گروه آموزش زیست شناسی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889 - 14665 تهران، ایران مجید کهرازهی گروه آموزش ابتدایی آموزش و پرورش منطقه میرجاوه احمد براهوئی مقدم گروه روانشناسی آموزش و پرورش منطقه نصرت آباد زاهدان Journal Article 2025 03 17 هدف از پژوهش حاضر، بررسی میزان توجه محتوای کتب درسی علوم تجربی پایه های اول تا ششم دوره ابتدایی به مولفه های آموزش بهداشت، سلامت و محیط زیست می‌باشد. روش پژوهش بصورت توصیفی و به شیوه تحلیل محتوا بود که برای گردآوری داده ها از چک لیست محقق ساخته استفاده شد. جامعه آماری مشتمل بر کتب درسی علوم تجربی پایه های اول تا ششم ابتدایی در سال تحصیلی 1403-1402 بود. واحد تحلیل نیز شامل تمام صفحات (شامل متون، تصاویر، فعالیت ها و پرسش ها) بود که برای تجزیه و تحلیل داده های حاصل، از روش آمار توصیفی (جداول فراوانی و درصد) استفاده شد. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل داده ها حاکی از آن بود که محتوای کتب علوم تجربی دوره ابتدایی به تمامی ابعاد سلامت پرداخته اما میزان توجه به برخی از ابعاد سلامت از یکنواختی، تعادل و فراوانی مطلوبی برخوردار نبوده است. به طوری که به سلامت زیست محیطی و سلامت جسمی بیشتر و به سلامت معنوی و سلامت روانی کمتر پرداخته شده است. https://basicscience.cfu.ac.ir/article_4173_8694de50665a62d55ad703f340617ed1.pdf

دانشگاه فرهنگیان پژوهش در آموزش علوم تجربی 3115-8889 10 شماره 37- ویژه‏‏‌نامه 2025 02 19 مطالعه اثربخشی یادگیری بخش ماشینهای علوم نهم از طریق کاوشگری بر نحوه یادگیری دانش آموزان 52 68 4174 10.48310/basic.2025.18773.1521 FA محمد غفارزاده دانشجوی دکتری شیمی معدنی - دانشگاه شهید مدنی آذربایجان - تبریز - ایران محمدرضا غفارزاده دانشجوی دکتری شیمی تجزیه، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران Journal Article 2025 03 16 آموزش علوم بر یادگیری عمیق مفاهیم علمی‌و رفع بدمفهومش ‌های فراگیران متمرکز و به شدت تحت تأثیر تفکر برساختگرایی قرار گرفت. از ملزومات آن، انتخاب روش تدریس مناسب و کاوشگرانه است، زیرا نیرو‌های بالقوه فراگیران را به سطح عملی ارتقا می‌دهد و معلم را نسبت به توانمندی‌های خلاق آگاه می‌کند. پژوهش زیر برای بررسی اثربخشی آموزش مبتنی بر کاوشگری، بر یادگیری علوم تجربی نهم انجام شد. ابزار جمع‌آوری داده‌ها شامل سه بخش در حیطه دانش، مهارت و نگرش طراحی شد. نتایج نشان داد روش کاوشگری قادر به رفع کردن بدمفهومش "با استفاده از ماشین‌های ساده کار کمتری انجام می‌شود" شد و تفاوت معنادار بین دو گروه مشاهده شد، ولی در مؤلفه‌های محاسبه کار در ماشین‌های ساده و شناخت ماشین‌های ساده تفاوت معناداری مشاهده نشد. ارزشیابی تکوینی فراگیران توسط چک لیستی با شاخص‌های متفاوتی در زمینه ‌های مختلف مانند طراحی آزمایش، انتخاب وسایل، استفاده درست از وسایل حین آزمایش، جمع آوری داده‌ها و تبیین و نتیجه‌گیری، در نتایج مؤلفه ‌های حیطه عاطفی و روانی-حرکتی، تفاوت معناداری بین داده‌های استخراج شده وجود داشت و نمرات پیش آزمون و پس آزمون ‌دانش‌آموزان باهم متفاوت بود. تحلیل کیفی ارزشیابی تکوینی نشان داد کاوشگری تأثیر مثبتی بر مهارت ‌ها، خصوصا مهارت ‌های فرآیندی داشت. https://basicscience.cfu.ac.ir/article_4174_7218860cd8065a5f5aa9de19eb4061c3.pdf

دانشگاه فرهنگیان پژوهش در آموزش علوم تجربی 3115-8889 10 شماره 37- ویژه‏‏‌نامه 2025 02 19 تحلیل محتوای مباحث فیزیک کتابهای علوم تجربی (ازپایه اول تا ششم ) دوره ابتدایی 69 85 4175 10.48310/basic.2025.18777.1519 FA مجید دارابی استادیار دانشگاه شاهد مریم قلی زاده آرشتی دبیر مدرسه پسرانه پیمایش Journal Article 2025 03 15 هدف پژوهش تحلیل محتوای مباحث فیزیک کتابهای علوم تجربی ابتدایی و روش از نوع تحلیل محتوا است؛ در این پژوهش کتابهای علوم تجربی از نظر پرداختن به مباحث نیرو، نور، انرژی، ماشین ها، دما و گرما و آهن ربا تحلیل شد، یافته ها: نیرو در پایه سوم، پنجم و ششم و در همه شاخص ها مبحث نیرو مورد توجه و تحلیل قرار گرفته؛ نور در پایه دوم، سوم و پنجم و در همه شاخص ها مورد توجه و تحلیل قرار گرفته؛ انرژی در پایه اول، دوم، چهارم و ششم و در همه شاخص های متن، فعالیت ها، پرسش ها و تصاویر مبحث انرژی مورد توجه و تحلیل قرار گرفته، ماشین ها در پایه اول، پنجم و ششم و در همه شاخص ها مورد توجه و تحلیل قرار گرفته اما در دیگر پایه ها توجه کمتری بوده ؛ دما و گرما در پایه اول و چهارم در همه شاخص ها مورد توجه و تحلیل قرار گرفته است اما در دیگر پایه ها توجه کمتری به مبحث دما و گرما بوده است؛ آهن ربا در پایه اول و چهارم در همه شاخص ها مورد توجه و تحلیل قرار گرفته اما در دیگر پایه ها توجه کمتری به مبحث آهن ربا بوده است؛ https://basicscience.cfu.ac.ir/article_4175_fbd23b6d30d8b86359a90c48a86f5318.pdf

دانشگاه فرهنگیان پژوهش در آموزش علوم تجربی 3115-8889 10 شماره 37- ویژه‏‏‌نامه 2025 02 19 رویکرد اطلاعاتی آنتروپی‌ شانون در تحلیل محتوی برنامه درسی علوم تجربی 86 100 4176 10.48310/basic.2025.18779.1520 FA سیدبهاالدین کریمی استادیار، گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665، تهران، ایران عبداله عالی شیرمرد استادیار، گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665، تهران، ایران Journal Article 2025 03 16 پژوهش با هدف تحلیل برنامه درسی علوم تجربی پایه‌ ششم ابتدایی بر اساس سبک‌های یادگیری وارک با رویکرد آنتروپی شانون انجام پذیرفته است. بنابراین روش پژوهش کمی و از نوع تحلیل محتوی است. جامعه‌آماری شامل کل عناصر برنامه درسی علوم تجربی پایه‌ ششم ابتدایی که با استفاده از روش کل شماری تمام عناصر از جمله اهداف، محتوی، روش تدریس و ارزشیابی مورد تحلیل قرار گرفتند. برای انجام تحلیل محتوا ابتدا چک لیست مناسبی تهیه و در اختیار اساتید حوزه برنامه درسی و روانشناسی تربیتی قرار گرفت و شاخص‌ها مورد تغییر و تعدیل قرار گرفت که پس از تایید، چک لیست به تأیید 6 نفر از متخصصین حوزه مطالعات برنامه درسی و روانشناسی تربیتی نیز رسید. برای تجزیه و تحلیل از روش آنتروپی شانون استفاده گردید. با توجه به تحلیل داده‌های به دست آمده از بررسی میزان توجه برنامه های درسی علوم تجربی ششم ابتدایی به سبک های یادگیری به نظر می‌رسد که در برنامه درسی(هدف، محتوا، روش و ارزشیابی) ششم ابتدایی سبک دیداری در رتبه اول قرار دارد. بر این اساس می‌توان نتیجه گرفت سبک ارجح در برنامه‌های درسی علوم تجربی ششم ابتدایی سبک دیداری است. https://basicscience.cfu.ac.ir/article_4176_9545dc0fd823d11e1ff146879ae4c823.pdf

دانشگاه فرهنگیان پژوهش در آموزش علوم تجربی 3115-8889 10 شماره 37- ویژه‏‏‌نامه 2025 02 19 استفاده از چت‌بات‌ها و مدل‌های زبانی در آموزش علوم 101 122 4177 10.48310/basic.2025.18784.1522 FA امیرحسین چشمه خاور گروه علوم پایه، پردیس شهید باهنر اصفهان، دانشگاه فرهنگیان Journal Article 2025 03 16 استفاده از چت‌بات‌ها و مدل‌های زبانی هوش مصنوعی در آموزش علوم، رویکردی نو تحول‌آفرین برای بهبود تجربه یادگیری در سطوح مختلف آموزشی محسوب می‌شود. پژوهش حاضر به بررسی استفاده از چت‌بات‌ها و مدل‌های زبانی در آموزش علوم پرداخته است. ایــن مطالعــه بــه روش مــرور نظام‌منــد و بــا فراینــد هفت مرحلــه‌ا‌ی «رایــت» و همــکاران اجــرا شــده اســت. نتایج نشان داد با استفاده از تحلیل داده‌محور الگوهای یادگیری، چت‌بات‌ها و مدل‌های زبانی هوش مصنوعی تعاملات آموزشی را برای دانش‌آموزان فراهم می‌کنند که منجر به افزایش مشارکت و درک بهتر مفاهیم پیچیده علمی می‌شود. بهبود فرایند یادگیری، تحلیل داده‌های آموزشی، تحلیل عملکرد فراگیران، پشتیبانی هوشمند و ارزیابی مداوم فراگیران از دیگر مزایای این فناوری است. بااین‌حال، ادغام چت‌بات‌ها و مدل‌های زبانی هوش مصنوعی در رویکردهای آموزشی بدون چالش نیست. ملاحظات اخلاقی و امکان درز اطلاعات شخصی کاربران، پرسش‌های مهمی را درباره استفاده از این ابزارها در محیط‌های آموزشی مطرح می‌کند. علاوه بر این محدودیت‌های فناوری مانند قابلیت اطمینان محتوای ارائه‌شده و مشکلات زیرساختی، استفاده از این فناوری را با چالش مواجه ساخته است. همچنین فقدان مهارت معلمان در ادغام چت‌بات‌ها و مدل‌های زبانی هوش مصنوعی در رویکردهای آموزشی موجود از دیگر چالش‌های استفاده از این فناوری می‌باشد. https://basicscience.cfu.ac.ir/article_4177_d19cd333a1e38dbb72524619e89bee37.pdf