دانشگاه فرهنگیان پژوهش در آموزش علوم تجربی 3115-8889 11 41 2025 12 22 The impact of the coronavirus pandemic on the mathematics performance of first-year high school students in the Kandovan region تاثیر شیوع ویروس کرونا بر افت تحصیلی ریاضی دانش آموزان اول متوسطه منطقه کندوان میانه 1 18 4690 10.48310/basic.2026.19983.1543 FA حمید حسن زاده فرد گروه برق، واحد میانه، دانشگاه آزاد اسلامی، میانه، ایران 0000-0002-8030-9627 ایوب صمدی گروه ریاضی، واحد میانه، دانشگاه آزاد اسلامی، میانه، ایران 0000-0002-9609-9345 Journal Article 2025 07 02 آموزش الکترونیکی یکی از مهمترین کاربردهای فناوری اطلاعات و ارتباطات در جهان امروز به حساب می‌ آید که به سرعت در حال تبدیل شدن به فناوری برجسته و غالب در آموزش از دور است. با شیوع پاندمی کرونا، آموزش مجازی فرصتی برای رویارویی با محدودیت‌های آموزش حضوری شد؛ ولی از طرفی مشکلات زیادی را متوجه آموزش‌ ها و همچنین آموزش ریاضی در مدارس نمود. هدف از این مقاله تشخیص، توصیف، تبیین و دسته‌بندی علل افت تحصیلی درس ریاضی دانش‌ آموزان دختر مقطع متوسطه در دوران کرونا است. این مطالعه در چارچوب رویکرد کیفی با استفاده از روش پژوهش "نظریه داده بنیاد" انجام شد. داده های موردنیاز با انتخاب 12 نفر از معلمان ریاضیات دوره اول دبیرستان به صورت هدفمند و به واسطه مصاحبه از آنان جمع آوری شد. تحلیل داده ها طی فرآیند مقایسه و پالایش مداوم و کدگذاری های باز، محوری و انتخابی انجام شد. مجموعه داده های جمع آوری شده در قالب 84 نکته کلیدی، 58 مفهوم و 44 مقوله سازماندهی شدند. نتایج مقاله، بیانگر این است که «افت تحصیلی دانش‌آموزان دختر دوره متوسطه در درس ریاضی در دوران کرونا» به عنوان مقوله محوری، از طریق مولفه‌ های «دور شدن دانش‌ آموزان از فرآیند اجتماعی شدن»، «مشکلات تدریس در فضای مجازی»، «عدم آشنایی و تسلط دانش‌ آموزان نسبت به یادگیری از طریق مجازی»، «افت یادگیری در درس ریاضی»، «کاهش علاقه به ریاضی و کمک به ترک تحصیل»، «کمبود امکانات ارتباطی در آموزش مجازی»، «استرس بالا»، «ایجاد وابستگی شدید به فضای مجازی»، «تعامل ضعیف دانش‌آموزان در فضای مجازی» تبیین می‌ شود. E-learning is one of the most important applications of information and communication technology in the world today, and it is rapidly becoming the dominant technology in distance education. With the outbreak of Corona, virtual education became an opportunity to face the limitations of in-person education; but on the other hand, it caused many problems in education and mathematics education in schools. The aim of this article is to identify, describe, explain, and categorize the causes of academic decline in mathematics among female high school students during the Corona period. This study was conducted within the framework of a qualitative approach using the "grounded data theory" method. The required data were collected by selecting 12 first-year high school mathematics teachers in a purposeful manner and through interviews. Data analysis was carried out through a process of continuous comparison and refinement and open, axial, and selective coding. The collected data set was organized into 84 key points, 58 concepts, and 44 categories. The results of the article indicate that "the academic decline of high school female students in mathematics during the Corona period" as a central category is explained through the components of "students' distancing from the socialization process", "problems of teaching in cyberspace", "students' lack of familiarity and mastery of learning through virtual means", "deterioration in learning in mathematics", "decreased interest in mathematics and helping to drop out of school", "lack of communication facilities in virtual education", "high stress", "creating strong dependence on cyberspace", and "weak interaction of students in cyberspace". آموزش الکترونیکی یکی از مهمترین کاربردهای فناوری اطلاعات و ارتباطات در جهان امروز به حساب می‌ آید که به سرعت در حال تبدیل شدن به فناوری برجسته و غالب در آموزش از دور است. با شیوع پاندمی کرونا، آموزش مجازی فرصتی برای رویارویی با محدودیت‌های آموزش حضوری شد؛ ولی از طرفی مشکلات زیادی را متوجه آموزش‌ ها و همچنین آموزش ریاضی در مدارس نمود. هدف از این مقاله تشخیص، توصیف، تبیین و دسته‌بندی علل افت تحصیلی درس ریاضی دانش‌ آموزان دختر مقطع متوسطه در دوران کرونا است. این مطالعه در چارچوب رویکرد کیفی با استفاده از روش پژوهش "نظریه داده بنیاد" انجام شد. داده های موردنیاز با انتخاب 12 نفر از معلمان ریاضیات دوره اول دبیرستان به صورت هدفمند و به واسطه مصاحبه از آنان جمع آوری شد. تحلیل داده ها طی فرآیند مقایسه و پالایش مداوم و کدگذاری های باز، محوری و انتخابی انجام شد. مجموعه داده های جمع آوری شده در قالب 84 نکته کلیدی، 58 مفهوم و 44 مقوله سازماندهی شدند. نتایج مقاله، بیانگر این است که «افت تحصیلی دانش‌آموزان دختر دوره متوسطه در درس ریاضی در دوران کرونا» به عنوان مقوله محوری، از طریق مولفه‌ های «دور شدن دانش‌ آموزان از فرآیند اجتماعی شدن»، «مشکلات تدریس در فضای مجازی»، «عدم آشنایی و تسلط دانش‌ آموزان نسبت به یادگیری از طریق مجازی»، «افت یادگیری در درس ریاضی»، «کاهش علاقه به ریاضی و کمک به ترک تحصیل»، «کمبود امکانات ارتباطی در آموزش مجازی»، «استرس بالا»، «ایجاد وابستگی شدید به فضای مجازی»، «تعامل ضعیف دانش‌آموزان در فضای مجازی» تبیین می‌ شود.

https://basicscience.cfu.ac.ir/article_4690_39f5b5bfd46fc60526aede3ac19b6a7b.pdf

دانشگاه فرهنگیان پژوهش در آموزش علوم تجربی 3115-8889 11 41 2025 12 22 Content Analysis of Chapter Two (Senses) in Eleventh-Grade Biology Textbook Based on Guilford’s Creativity Model تحلیل محتوا فصل دوم (حواس) از کتاب زیست شناسی پایه یازدهم بر اساس الگوی خلاقیت گیلفورد 19 30 4814 10.48310/basic.2026.19115.1537 FA فاطمه طاهرحقیقی دانشگاه فرهنگیان مرکز آموزش عالی شهید شرافت اعظم غلامی دانشگاه فرهنگیان تهران Journal Article 2025 05 18 The present study aimed to conduct a comprehensive content analysis of Chapter 2 (Senses) of the 11th-grade biology textbook based on Guilford’s creativity model. This model consists of four main components: cognitive memory, convergent thinking, divergent thinking, and evaluative thinking, which collectively assess various aspects of students’ thinking and creative abilities. The research is descriptive-applied in nature and employs a quantitative content analysis approach to systematically examine the extent to which these components are represented in the textbook. The population included the entire content of the “Senses” chapter of the 11th-grade biology textbook (2024–2025 edition). Data collection was conducted using a researcher-made coding form specifically designed based on Guilford’s creativity components, whose content validity was confirmed by five experts in educational sciences and university-level biology faculty members. To ensure reliability, two independent coders randomly coded 20% of the data, and inter-coder agreement was evaluated, confirming the consistency of the coding process. For the analysis, the chapter content was divided into three main sections: textual content, images, and learning activities. Each content unit was systematically coded sentence by sentence according to the four creativity components. The findings revealed that out of a total of 220 coded units, 106 units (48%) corresponded to cognitive memory, 68 units (31%) to convergent thinking, 25 units (11.5%) to divergent thinking, and 21 units (9.5%) to evaluative thinking. These results indicate that the textbook places greater emphasis on cognitive memory, while other aspects of creativity, particularly divergent and evaluative thinking, receive considerably less attention. The study highlights the necessity of including more activities and tasks in textbooks that promote creative thinking and higher-order cognitive skills. This has practical implications for teachers in designing instructional strategies that enhance student engagement, critical thinking, problem-solving, and creativity. Furthermore, the findings offer valuable insights for curriculum developers and educational content designers to improve textbooks and instructional materials to better foster creativity, innovative thinking, and holistic intellectual development. By aligning textbook content with modern educational practices that encourage divergent and evaluative thinking, educational stakeholders can help students develop balanced cognitive and creative skills. Overall, this research contributes to understanding the current representation of creativity in biology textbooks and provides recommendations for promoting a more comprehensive approach to teaching and learning in science education, which supports both knowledge acquisition and the development of essential creative skills in students. پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای فصل دوم (حواس) از کتاب زیست‌شناسی پایه یازدهم بر اساس مدل خلاقیت گیلفورد انجام شد. این مدل شامل چهار مؤلفه اصلی حافظه شناختی، تفکر همگرا، تفکر واگرا و تفکر ارزشیاب است که ابعاد مختلف تفکر و خلاقیت دانش‌آموزان را مورد ارزیابی قرار می‌دهد. مطالعه حاضر از نوع توصیفی-کاربردی و با رویکرد تحلیل محتوای کمی طراحی شد. جامعه پژوهش شامل کل محتوای فصل «حواس» کتاب زیست‌شناسی پایه یازدهم دوره دوم متوسطه (چاپ 1404-1403) بود و ابزار گردآوری داده‌ها، فرم محقق‌ساخته بر اساس مؤلفه‌های خلاقیت گیلفورد بود که روایی آن توسط پنج نفر از کارشناسان تعلیم و تربیت و اساتید زیست‌شناسی تأیید شد. برای بررسی پایایی، دو کدگذار مستقل ۲۰٪ از داده‌ها را به‌طور جداگانه کدگذاری کردند و میزان توافق آن‌ها با استفاده از روش توافق بین کدگذاران ارزیابی شد. برای تحلیل داده‌ها، محتوای فصل به سه بخش متن، تصاویر و فعالیت‌ها تقسیم شد و هر واحد محتوا به‌صورت جمله به جمله با مؤلفه‌های خلاقیت کدگذاری گردید. نتایج نشان داد از مجموع 220 واحد کدگذاری شده، 106 واحد (48%) مربوط به حافظه شناختی، 68 واحد (31%) به تفکر همگرا، 25 واحد (11.5%) به تفکر واگرا و 21 واحد (9.5%) به تفکر ارزشیاب اختصاص یافته است. این یافته‌ها نشان می‌دهد که کتاب مورد بررسی تأکید بیشتری بر حافظه شناختی دارد و سایر ابعاد خلاقیت، به‌ویژه تفکر واگرا و ارزشیاب، کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. این نتایج می‌توانند به طراحان محتوای آموزشی، معلمان و برنامه‌ریزان درسی در جهت تقویت فعالیت‌های خلاقانه و توسعه تفکر واگرا و ارزشیاب در کتاب‌های درسی کمک کنند.

https://basicscience.cfu.ac.ir/article_4814_fc57a4ead4c5c1cdeec2a0f0baff30b0.pdf

دانشگاه فرهنگیان پژوهش در آموزش علوم تجربی 3115-8889 11 41 2025 12 22 Analyzing the Responsiveness of the Fifth-Grade Science Textbook to Students' Scientific Misconceptions Using Shannon's Entropy Method تحلیل میزان پاسخ‌دهی کتاب علوم پایه پنجم به کج‌فهمی‌های علمی دانش‌آموزان با بهره‌گیری از روش آنتروپی شانون 31 46 4815 10.48310/basic.2026.21464.1568 FA مبینا علائی بخش دانشگاه فرهنگیان مازندران، مرکز آمل Journal Article 2025 11 12 This study aimed to analyze the content of the fifth-grade elementary science textbook based on the extent to which it addresses students’ scientific misconceptions. The importance of this research lies in the fact that many misconceptions remain in students’ minds even after instruction and can hinder the deep understanding of scientific concepts. These misconceptions may also lead to superficial or incorrect interpretations of scientific phenomena. Considering the central role of textbooks in transferring knowledge and shaping students’ mental models, it is essential to examine the content of textbooks and determine the extent to which they respond to common scientific misconceptions. The present study is descriptive in nature and was conducted using the content analysis method. Shannon entropy was employed to determine the relative importance and impact of each component examined in the study. The statistical population included all lessons in the fifth-grade elementary science textbook. The research instrument consisted of a researcher-made checklist developed based on four main domains: lesson texts, images, questions, and scientific activities. These domains were selected because they represent the primary instructional elements through which scientific concepts are presented and reinforced in the textbook. To evaluate the extent to which each component addresses misconceptions, a five-point scale ranging from 0 to 1 was designed. This scale allowed for a more precise assessment of how effectively each domain contributes to identifying, confronting, or correcting students’ misconceptions. The collected data were analyzed using Shannon entropy to determine the weight and significance of each domain in addressing misconceptions. The results of the study indicated that the domain of questions, with an importance coefficient of 0.2514, showed the highest level of responsiveness to scientific misconceptions. In contrast, images, with an importance coefficient of 0.2461, played the least significant role in addressing misconceptions. Overall, the findings revealed that there is no sufficient balance among the four examined domains in responding to students’ misconceptions, and the overall level of responsiveness was not considered satisfactory. These findings suggest that scientific misconceptions may remain in students’ minds due to insufficient attention within the textbook content. Therefore, revising the four domains of lesson texts, images, questions, and activities is necessary to ensure a more balanced and effective response to scientific misconceptions. Such improvements can ultimately contribute to deeper conceptual understanding and more effective science learning among elementary school students. پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای کتاب درسی علوم پایه پنجم ابتدایی براساس میزان پاسخ‌گویی به کج‌فهمی‌های علمی انجام گرفته است. اهمیت این مطالعه از آن جهت است که بسیاری از کج فهمی‌ها، حتی پس از آموزش، در ذهن دانش آموزان باقی می‌مانند و می‌توانند یادگیری عمیق مفاهیم علمی را مختل کنند، همچنین باعث شکل‌گیری برداشت‌های سطحی و نادرست می‌شوند. باتوجه به نقش محوری کتاب‌های درسی در انتقال دانش و شکل‌دهی به مدل‌های ذهنی دانش‌آموزن،بررسی دقیق محتوای کتاب و شناسایی میزان توجه به کج‌فهمی‌ها ثروری است. این پژوهش توصیفی و از نوع تحلیل محتوا با به‌کارگیری روش آنتروپی شانون برای سنجش اهمیت و تاثیر هر مولفه استفاده شد. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی دروس کتاب علوم پنجم ابتدایی می‌باشد. ابزار پژوهش شامل چک‌لیستی براساس چهار‌حوزه‌ شامل متن درس، تصاویر، پرسش‌ها و فعالیت‌های علمی گردآوری شده است. برای هر شاخص، مقیاسی پنج درجه‌ای (0 تا 1) در نظرگرفته شد تا بتوان به دقت میزان پاسخ‌گویی به کج فهمی‌ها را ارزیابی کرد. نتایج این پژوهش نشان داده است‌که پرسش‌ها با ضریب اهمیت ۰/۲۵۱۴ دارای بیشترین میزان پاسخ‌گویی به کج‌فهمی‌های علمی هستند، در حالی که تصاویر با ضریب اهمیت ۰/۲۴۶۱کمترین نقش را در این زمینه ایفا کرده‌اند. به طور کلی میان چهار حوزه مورد بررسی، توازن کافی در پاسخ‌گویی به کج‌فهمی‌ها مشاهده نشد و سطح کلی پاسخ‌دهی نیز در حد مطلوب ارزیابی نگردید. این یافته‌ها بیانگر این است که امکان باقی ماندن کج‌فهمی‌های علمی در ذهن دانش‌آموزان وجود دارد. بر این اساس، بازنگری در چهار حوزه متن درس، تصاویر، پرسش‌ها و فعالیت‌ها ضروری است تا امکان پاسخ‌گویی متوازن به کج‌فهمی‌های علمی فراهم گردد و در نهایت به دستیابی به یادگیری مؤثرتر کمک شود.

https://basicscience.cfu.ac.ir/article_4815_17a0d37497687b6759f6e76cf0b7a145.pdf

دانشگاه فرهنگیان پژوهش در آموزش علوم تجربی 3115-8889 11 41 2026 03 17 Conceptual Misunderstandings in Middle School Earth Science and Their Consequences for School Science Education کج‌فهمی‌های مفهومی در آموزش زمین‌شناسی دوره اول متوسطه و پیامدهای آن برای آموزش علوم مدرسه‌ای 47 64 4822 10.48310/basic.2026.22297.1582 FA سیده زهرا افشونی دانشگاه فرهنگیان 0009-0000-4987-1323 محدثه ایرانی فرهنگیان 0009-0000-4987-1323 ملیکا رشیدی دانشگاه فرهنگیان 0009-0000-4987-1323 زهرا سیدالنگی دانشگاه فرهنگیان 0009-0000-4987-1323 Journal Article 2026 02 03 The present study aimed to identify and analyze students’ conceptual misconceptions in the teaching and learning of geology concepts at the lower secondary school level and to explain their educational Consequences for improving school science instruction. This research was conducted using a descriptive–analytical approach. The statistical population consisted of 200 female lower secondary school students in Tehran, who were selected through convenience sampling. Data were collected using a two-tier diagnostic questionnaire comprising 20 items, which was designed based on the core geology concepts included in the national science curriculum. The content validity of the instrument was confirmed by experts in science education, and its reliability was assessed using Cronbach’s alpha coefficient, yielding a value of 0.881, indicating satisfactory internal consistency.The findings revealed that students exhibited a considerable number of conceptual misconceptions in learning geology. The highest frequency of misconceptions was observed in topics related to the characteristics and classification of rocks, the rock cycle, sedimentation and erosion processes, as well as the distinction between internal and external geological changes of the Earth. Analysis of response variance indicated substantial heterogeneity in students’ understanding of geology concepts, suggesting that a significant proportion of learners hold superficial, incomplete, or incorrect interpretations of scientific concepts. Such misconceptions may stem from the abstract nature of geology content, limited instructional time, reliance on traditional teacher-centered methods, and insufficient use of visual and hands-on learning resources in classrooms.The results further indicate that the persistence of conceptual misconceptions can pose a serious barrier to the development of deep and sustainable conceptual learning in science education. When misconceptions remain unaddressed, they may hinder students’ ability to integrate new knowledge meaningfully and apply scientific concepts to real-world phenomena. Therefore, identifying and diagnosing students’ misconceptions should be considered a critical component of effective science instruction. Based on the findings, the study recommends the implementation of active teaching–learning strategies, including inquiry-based learning, the use of three-dimensional models, and computer-based simulations of geological processes to enhance conceptual understanding. Additionally, the systematic use of diagnostic assessments is suggested as an effective instructional strategy for detecting and reducing conceptual misconceptions. These approaches can contribute to improving the quality of geology instruction and fostering deeper conceptual learning in school science education. هدف از پژوهش حاضر، شناسایی و تحلیل کج‌فهمی‌های مفهومی دانش‌آموزان در فرآیند آموزش مفاهیم زمین‌شناسی در دوره اول متوسطه و تبیین پیامد‌های آموزشی آن برای بهبود آموزش علوم مدرسه‌ای بود. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شد. جامعه آماری پژوهش شامل ۲۰۰ نفر از دانش‌آموزان دختر دوره اول متوسطه شهر تهران بود که به روش در دسترس انتخاب شدند. به‌منظور گردآوری داده‌ها، از پرسش‌نامه تشخیصی دوسطحی ۲۰ سؤالی استفاده شد که سؤالات آن بر اساس مفاهیم اصلی زمین‌شناسی در برنامه درسی تدوین گردید. روایی محتوایی ابزار پژوهش با نظر متخصصان آموزش علوم تأیید شد و پایایی آن از طریق محاسبه ضریب آلفای کرونباخ برابر با 0/881 به دست آمد که نشان‌دهنده قابلیت اعتماد مناسب ابزار بود. یافته‌های پژوهش نشان داد که دانش‌آموزان در درک مفاهیم زمین‌شناسی با کج‌فهمی‌های مفهومی قابل توجهی مواجه هستند. بیشترین میزان این کج‌فهمی‌ها در حوزه‌های ویژگی‌ها و انواع سنگ‌ها، چرخه سنگ‌ها، فرآیندهای رسوب‌گذاری و فرسایش، و همچنین تمایز میان تغییرات درونی و بیرونی زمین مشاهده شد. تحلیل واریانس پاسخ‌ها بیانگر آن بود که درک مفاهیم زمین‌شناسی در میان دانش‌آموزان از ناهمگونی بالایی برخوردار است و بخشی از آنان دارای برداشت‌های سطحی، ناقص یا نادرست از مفاهیم علمی هستند. این امر می‌تواند ناشی از شیوه‌های سنتی تدریس، انتزاعی بودن مفاهیم زمین‌شناسی و محدودیت در استفاده از ابزارهای کمک‌آموزشی باشد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد تداوم کج‌فهمی‌های مفهومی می‌تواند مانعی جدی در مسیر شکل‌گیری یادگیری مفهومی عمیق و پایدار در آموزش علوم باشد. بر این اساس، به‌کارگیری روش‌های فعال یاددهی–یادگیری، استفاده از مدل‌های سه‌بعدی، شبیه‌سازهای فرآیندهای زمین‌شناسی و بهره‌گیری مستمر از آزمون‌های تشخیصی به‌عنوان راهبردهایی مؤثر برای کاهش کج‌فهمی‌های مفهومی و ارتقای کیفیت آموزش علوم پیشنهاد می‌شود.

https://basicscience.cfu.ac.ir/article_4822_3a94626c8af8fda84408115e1718915d.pdf

دانشگاه فرهنگیان پژوهش در آموزش علوم تجربی 3115-8889 11 41 2025 12 22 A Re-examination of Bernoulli’s Principle from the Perspective of Fluid Dynamics and Common Misconceptions بازخوانی اصل برنولی از منظر دینامیک شاره‌ها و کج‌فهمی‌های رایج 65 76 4901 10.48310/basic.2026.21602.1571 FA مرضیه ندافان خیابان شهید شعبانلو دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی دانشکده علوم پایه گروه فیزیک علی فغانی گروه فیزیک، دانشکده علوم پایه، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران محمد رضا امیری دبیر علوم و فیزیک شهرستان محلات، استان مرکزی Journal Article 2025 11 22 Purpose: The purpose of this study was to investigate tenth-grade students’ misconceptions regarding Bernoulli’s principle and to examine the extent to which conceptual instruction supported by laboratory-based demonstrations can reduce these misunderstandings compared to traditional lecture-based teaching. Although Bernoulli’s principle is one of the fundamental concepts of fluid dynamics and appears frequently in secondary physics curricula, research shows that many students hold persistent misconceptions related to pressure, fluid speed, and energy conservation. Therefore, this study aimed not only to measure students’ achievement but also to diagnose the conceptual difficulties that commonly arise during instruction. Method: This research employed a quasi-experimental methodology using the Solomon four-group design, which allows researchers to control for potential pre-test sensitization while simultaneously comparing instructional effects across multiple conditions. The statistical population included all tenth-grade science and mathematics students in Mahallat city, and a sample of 103 students was selected through cluster sampling. Participants were randomly assigned to two experimental and two control groups. The experimental groups received conceptual teaching supported by hands-on laboratory demonstrations that visualized key aspects of Bernoulli’s principle, while the control groups were taught through a traditional lecture-based approach. A teacher-made achievement test, validated by subject experts, served as the primary measurement tool. Data were analyzed using the Kolmogorov–Smirnov test for normality, two-way ANOVA, one-way ANOVA, and Scheffé post-hoc comparisons using SPSS. Findings: The results indicated that the distribution of the data was normal and that statistically significant differences existed among the four groups at the 5% significance level. Students in the experimental groups performed substantially better on the post-test than those in the control groups. Item-level analysis revealed that many misconceptions stemmed from students’ difficulty in distinguishing between static and dynamic pressure, misunderstanding the continuity equation, and incorrectly interpreting the inverse relationship between pressure and velocity in Bernoulli’s equation. The conceptual–experimental approach not only improved test scores but also contributed to a deeper conceptual restructuring. Conclusion: The findings demonstrate that conceptual instruction supported by laboratory experiments is highly effective in reducing misconceptions and promoting meaningful learning. These results highlight the need to revise and clarify the presentation of Bernoulli’s principle in the tenth-grade physics textbook. Furthermore, the study emphasizes the importance of equipping physics teachers with inquiry-based and experiment-centered teaching strategies to foster long-term conceptual understanding among students. هدف: هدف این پژوهش شناسایی و تحلیل کج‌فهمی‌های دانش‌آموزان پایه دهم درباره اصل برنولی و بررسی میزان تأثیر آموزش مفهومی همراه با آزمایش در مقایسه با روش تدریس سنتی است. جامعه آماری شامل تمامی دانش‌آموزان پایه دهم رشته‌های تجربی و ریاضی شهرستان محلات و نمونه مورد بررسی شامل ۱۰۳ دانش‌آموز است. روش پژوهش: این مطالعه با رویکرد شبه‌آزمایشی و براساس طرح چهارگروهی سولومون انجام شد. نمونه‌ها با روش خوشه‌ای انتخاب و سپس به‌صورت تصادفی در گروه‌های آزمایش و کنترل جای‌دهی شدند. در گروه‌های آزمایش، تدریس به‌صورت مفهومی و همراه با انجام آزمایش‌های مرتبط با اصل برنولی صورت گرفت؛ در حالی‌که در گروه‌های کنترل، آموزش به روش سنتی و سخنرانی انجام شد. ابزار گردآوری داده‌ها آزمون پیشرفت تحصیلی معلم‌ساخته بود که روایی محتوایی آن توسط متخصصان تأیید شد. داده‌ها با استفاده از آزمون‌های کلموگروف–اسمیرنوف، تحلیل واریانس دوراهه، و آزمون تعقیبی شفه در نرم‌افزار SPSS تحلیل شدند. یافته‌ها: نتایج نشان داد توزیع داده‌ها نرمال است و تفاوت معناداری در نمرات پس‌آزمون چهار گروه وجود دارد. عملکرد گروه‌های آموزش مفهومی همراه با آزمایش، به‌طور معنادار بهتر از گروه‌های آموزش سنتی بود. همچنین تحلیل آیتم‌ها آشکار ساخت که بخش قابل توجهی از کج‌فهمی‌ها ناشی از عدم درک صحیح تفاوت فشار استاتیکی و دینامیکی و برداشت نادرست از معادله برنولی است. نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌ها، آموزش مفهومی مبتنی بر آزمایش تأثیر چشمگیری در کاهش کج‌فهمی‌ها و بهبود یادگیری دارد. این نتایج ضرورت بازنگری و ساده‌سازی نحوه ارائه اصل برنولی در کتاب فیزیک پایه دهم و توانمندسازی دبیران در استفاده از رویکردهای آموزشی فعال و آزمایش‌محور را نشان می‌دهد.

https://basicscience.cfu.ac.ir/article_4901_b2ac1ef1672960f5fc7bec2a34900ce4.pdf

دانشگاه فرهنگیان پژوهش در آموزش علوم تجربی 3115-8889 11 41 2025 12 22 Evaluation and ranking of narrative components in the tenth grade chemistry textbook using Shannon's entropy model ارزیابی و رتبه‌بندی مؤلفه‌های روایت‌پردازی در کتاب شیمی دهم با استفاده از مدل آنتروپی شانون 77 92 4902 10.48310/basic.2026.21854.1576 FA مهشید گلستانه گروه آموزش شیمی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665 تهران، ایران فاطمه حیاتی دانشجوی کارشناسی آموزش شیمی، گروه آموزش شیمی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی -888 56441 تهران، ایران Journal Article 2025 12 17 Purpose: This study aimed to analyze the content of the 10th-grade chemistry textbook from the perspective of narrative components and then to prioritize these identified components using the Shannon Entropy model. Method: This research is a content analysis study. Data were systematically collected using a researcher - developed content analysis checklist. The validity of the instrument was confirmed and verified by experts in the fields of chemistry education and content analysis methodology. Its reliability was obtained by calculating the inter-coder agreement coefficient between two independent coders, indicating the accuracy and consistency of the coding process. Data analysis was subsequently conducted using Shannon’s entropy model, which facilitated the determination of the relative importance of each narrative component in the tenth-grade chemistry textbook by considering both the frequency and the distribution of the components within the textbook's content. Findings: The findings of the analysis revealed that the everyday-life examples component had the highest percentage (40.9 %) in the tenth-grade chemistry textbook. This was followed by Scientific (20.9 %), Historical components (11.6 %), and Religious – Cultural (8.8 %) components. Meanwhile, the Character-Driven component (7.2 %) and the Simulation / Imaginative (6.6 %) components showed the lowest frequency among all narrative elements. However, the results derived from Shannon’s Entropy analysis indicated that the Historical and Simulation / Imaginative components possessed relatively higher importance coefficients within the textbook's narrative structure, despite their comparatively lower quantitative frequency. Conclusion: The results demonstrated that a higher frequency of a narrative component does not necessarily equate to a more prominent or influential role in distinguishing the overall narrative structure of the textbook. In particular, the Historical and Simulation / Imaginative components have attained a higher importance coefficient due to their more effective distribution and their effective role in facilitating the understanding of complex chemistry concepts. This study emphasizes the necessity of simultaneously considering the diversity, dispersion, and quality in the use of narrative components in the design and authorship of textbooks. A balanced and purposeful application of these components can contribute to a more effective communication of the scientific concepts and enhance the appeal and pedagogical efficacy of textbooks. هدف: پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای کتاب شیمی پایه دهم از منظر توجه به مؤلفه‌های روایت‌پردازی و تعیین اولویت این مؤلفه‌ها بر اساس مدل آنتروپی شانون انجام شد. روش پژوهش: پژوهش از نوع تحلیل محتوا است. داده‌های پژوهش از طریق سیاهه تحلیل محتوای محقق ساخته گردآوری شد. روایی ابزار با نظر متخصصان آموزش شیمی و تحلیل محتوا تأیید گردید. پایایی ابزار از طریق محاسبه ضریب توافق بین دو کدگذار مستقل به‌دست آمد که نشان‌دهنده دقت و ثبات کدگذاری بود. تحلیل داده‌ها با استفاده از مدل آنتروپی شانون انجام گرفت تا ضمن در نظر گرفتن فراوانی و پراکندگی مؤلفه‌ها، میزان اهمیت نسبی هر یک در فرآیند روایت‌پردازی کتاب شیمی دهم تعیین شود. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که مؤلفه مثال‌های روزمره با فراوانی 40/9 درصد بیشترین سهم را در کتاب شیمی دهم به خود اختصاص داده است. پس از آن، مؤلفه‌های علمی (24/9 درصد)، تاریخی (11/6 درصد)، و دینی–فرهنگی (8/8 درصد) قرار داشتند. مؤلفه‌های شخصیت‌محوری (7/2 درصد) و شبیه‌سازی (6/6 درصد) کمترین فراوانی را نشان دادند. با این حال، نتایج حاصل از تحلیل آنتروپی شانون نشان داد که مؤلفه‌های تاریخی و شبیه‌سازی، علی‌رغم فراوانی کمتر، از ضریب اهمیت بالاتری برخوردار هستند. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان داد که فراوانی بیشتر یک مؤلفه‌ لزوماً به معنای نقش بارزتر آن در تمایز بخشیدن به ساختار روایی کتاب نیست. به‌طور خاص، مؤلفه‌های تاریخی و شبیه‌سازی به دلیل پراکندگی مناسب‌تر و نقش مؤثر در تسهیل درک مفاهیم پیچیده شیمی، از اهمیت بالاتری برخوردار بودند. این پژوهش بر لزوم توجه هم‌زمان به تنوع، پراکندگی و کیفیت استفاده از مؤلفه‌های روایت‌پردازی در طراحی و تألیف کتاب‌های درسی تأکید دارد. بهره‌گیری متوازن و هدفمند از این مؤلفه‌ها می‌تواند به انتقال مؤثرتر مفاهیم علمی و افزایش جذابیت و اثربخشی کتاب‌های درسی منجر شود.

https://basicscience.cfu.ac.ir/article_4902_d93326fec8d1554b5603544d37a1f434.pdf