دانشگاه فرهنگیان پژوهش در آموزش علوم تجربی 3115-8889 12 شماره 43- ویژه‏‌نامه 2026 08 18 The Role of Assessment in Enhancing Academic Progress in Biology: An Analysis of Provincial Performance in 2022 نقش ارزشیابی در ارتقاء پیشرفت تحصیلی درس زیست‌شناسی: تحلیل عملکرد استان‌ها در سال ۱۴۰۱ 1 10 5121 10.48310/basic.2026.23603.1612 FA نوید دهنوی گروه آموزش زیست شناسی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665، تهران، ایران آرزو شاهی دبیر رسمی آموزش و پرورش، آموزش و پرورش شهرستان های استان تهران، ایران Journal Article 2026 07 05 Objective: This study aims to analyze the role of educational assessment in shaping students’ academic progress in Biology. By examining the performance of different provinces across the country during 2022, the research seeks to clarify how assessment practices relate to learning outcomes. In the educational process, assessment functions beyond grading; it provides feedback on whether instructional goals are being achieved, highlights students’ learning needs, and supports teachers in adjusting teaching strategies. When assessment is systematic and aligned with curriculum objectives, it can help identify gaps in students’ understanding and inform improvements in educational programs. Given persistent challenges in Biology education—such as students’ difficulty developing a coherent, connected understanding of curriculum content—this study specifically evaluates how assessment may influence students’ academic results. The overarching goal is to determine whether stronger assessment practices correspond to higher academic performance, and whether weaker implementation may be associated with learning decline. Method: The necessary data were obtained through the databases of provincial educational secretariats. These sources provided relevant indicators reflecting students’ achievement levels and assessment outcomes. To strengthen the interpretation of the quantitative results, expert opinions were also collected. Combining database records with expert perspectives allows for a more nuanced analysis of provincial differences and provides additional context regarding how assessment might be implemented in practice. Results: The findings indicate that provinces such as Semnan and Fars, which recorded higher pass rates and better average scores, have achieved more favorable outcomes in the assessment process. This pattern suggests that assessment procedures—possibly including consistency, accuracy, and alignment with learning objectives—may contribute to improved student performance. Conversely, provinces showing weaker performance appear to face challenges that could involve gaps in assessment approaches, limited instructional support, or insufficient integration between teaching and evaluation. In such contexts, targeted enhancements in both assessment and teaching methods may be necessary. Conclusions: Overall, this study highlights the importance of continuous and precise assessment in education and examines potential connections between academic decline and the existing assessment system. The results are expected to offer valuable insights for educational policymakers and stakeholders, supporting efforts to refine teaching and assessment practices. Ultimately, improved assessment and instructional alignment can enhance the quality of learning in Biology and help students achieve stronger academic outcomes. این پژوهش با هدف تحلیل نقش ارزشیابی آموزشی در پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان در درس زیست‌شناسی انجام شده است. ارزشیابی آموزشی به‌عنوان یکی از اجزای کلیدی فرآیند تعلیم و تربیت، علاوه بر سنجش میزان تحقق اهداف یادگیری، زمینه شناسایی نقاط قوت و کاستی‌های برنامه‌های آموزشی را فراهم می‌کند و می‌تواند به بهبود کیفیت آموزش و اصلاح رویه‌های تدریس منجر شود. با توجه به چالش‌های رایج در آموزش زیست‌شناسی، از جمله عدم فهم منسجم محتوای درسی و دشواری در پیوند میان مفاهیم نظری و کاربردی، این مطالعه در پی آن است تا اثر نظام ارزشیابی بر نتایج تحصیلی دانش‌آموزان را در سطح استان‌های مختلف بررسی کند. روش پژوهش بر پایه تحلیل داده‌های موجود در سال ۱۴۰۱ است. داده‌های مورد نیاز از طریق بانک‌های اطلاعاتی مرتبط با دبیرخانه‌های استانی و همچنین نظرات متخصصان گردآوری شد. سپس عملکرد استان‌ها بر اساس شاخص‌هایی مانند درصد قبولی و میانگین نمرات تحلیل و مقایسه گردید تا ارتباط احتمالی میان کیفیت/کارآمدی ارزشیابی و عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان روشن‌تر شود. یافته‌ها نشان داد استان‌هایی مانند سمنان و فارس با درصد قبولی بالاتر و میانگین نمرات بهتر، عملکرد موفق‌تری در فرآیند ارزشیابی و پیامدهای آن داشته‌اند. در مقابل، استان‌هایی با عملکرد ضعیف‌تر، نیازمند بازنگری در شیوه‌های ارزشیابی و نیز اصلاح روش‌های تدریس و هم‌راستاسازی آن‌ها با اهداف آموزشی هستند. این تفاوت‌ها می‌تواند نشان‌دهنده اثر مستقیم یا غیرمستقیم کیفیت ارزشیابی مستمر، دقیق و هدفمند بر میزان یادگیری و عملکرد تحصیلی باشد. در مجموع، نتایج این پژوهش بر اهمیت ارزشیابی مستمر و دقیق تأکید می‌کند و به روشن ساختن زمینه‌های مرتبط با افت تحصیلی و ارتباط آن با نظام ارزشیابی موجود کمک می‌نماید. امید است یافته‌ها بتواند برای تصمیم‌گیرندگان و برنامه‌ریزان آموزشی در بهبود فرآیندهای تدریس و ارزشیابی و در نهایت ارتقای کیفیت یادگیری در درس زیست‌شناسی مورد استفاده قرار گیرد.

https://basicscience.cfu.ac.ir/article_5121_39789749b6a90aeba0f16f86d8cfdbd7.pdf

دانشگاه فرهنگیان پژوهش در آموزش علوم تجربی 3115-8889 12 شماره 43- ویژه‏‌نامه 2026 08 18 Design of Experiments in Pedagogical Content Knowledge and Educational Enhancement. طراحی آزمایش در دانش مفهوم پداگوژی و ارتقاء آموزشی 11 31 5120 10.48310/basic.2026.23492.1609 FA محمدداود غفاری استادیار گروه آموزش زیست شناسی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665، تهران، ایران زهرا زارع دانشیار گروه آموزش زیست شناسی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665، تهران، ایران Journal Article 2026 07 01 This research aimed to utilize Design Expert software as a valuable tool in the field of pedagogical content knowledge (PCK) and educational enhancement, with the goal of training users. Additionally, a study was conducted to optimize the E5 method for teaching the experimental science lesson. Design Expert software (DOE version 13) was employed as a tool to improve pedagogical content knowledge (PCK) in educational environments. This software proved to be a powerful and user-friendly statistical tool, enabling educators to design and analyze experiments, formulate hypotheses, optimize processes, and visualize data. Furthermore, a virtual study was designed to investigate the impact of three factors: test duration, educational level, and total number of students in schools on the E5 method for teaching the experimental science lesson. The advantages of using Design Expert software in the development of pedagogical content knowledge (PCK) and educational enhancement were clearly observed. The results indicated that teachers and educational decision-makers could optimize the personalization of the teaching-learning process using this software, leading to more positive outcomes in learning and academic improvement. Additionally, the results concerning the effect of the three aforementioned factors on the E5 method for teaching experimental science lessons demonstrated that a test duration of 60 minutes (Exam time=60), along with an increase in the number of students (Population=600), significantly enhanced the effectiveness of the E5 method in improving experimental science lessons. This article represents the first report introducing the application of Design Expert software (DOE) in the field of pedagogical content knowledge (PCK) and educational enhancement. According to the experience of the authors, this software (i.e. Design Expert software (DOE)) has a great potential for entering this field. The recent virtual research was also a confirmation of this potential, and it is hoped that this virtual research will facilitate further research in this regard by researchers in this field and lead to the publication of many more reports in the future. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . استفاده از نرم افزار Design Expert بعنوان ابزاری مفید برای بکارگیری در حوزه دانش مفهوم پداگوژی و ارتقاء آموزشی با هدف آموزش برای کاربر در این پژوهش انجام شد و یک مطالعه مجازی جهت بهینه سازی روش E5 برای آموزش درس زیست شناسی نیز انجام شد. از نرم افزار Design Expert ورژن 13 به عنوان ابزاری برای بهبود PCK در محیط های آموزشی استفاده شد. این نرم افزار، ابزار آماری قدرتمند و کاربرپسند بود و به مربی امکان طراحی، تجزیه و تحلیل آزمایش ها، فرضیه ها، بهینه سازی فرآیندها و تجسم داده ها را داد. بعلاوه مطالعه مجازی طراحی شده برای بررسی تاثیر سه فاکتور مدت زمان آزمون، پایه تحصیلی و تعداد کل دانش آموزان مدرسه بر روی روش E5 برای آموزش درس زیست شناسی انجام شد. مزایای استفاده از Design Expert در زمینه توسعه PCK و ارتقاء آموزشی بخوبی مشاهده شد. نتایج نشان داد که معلمان و تصمیم گیران آموزشی با استفاده از این نرم افزار می توانند شخصی سازی فرآیند یاددهی- یادگیری را بهینه کرده و نتایج مثبت تری در یادگیری و ارتقاء مشاهده نمایند. بعلاوه نتایج مربوط به بررسی اثر سه فاکتور یادشده بر روی روش E5 برای آموزش درس زیست شناسی نشان داد که مدت زمان آزمون 60 دقیقه همزمان با افزایش تعداد دانش آموزان مدرسه، تاثیر روش E5 را برای بهبود آموزش درس زیست شناسی بیشتر کرد. این مقاله نخستین گزارش برای معرفی کاربرد نرم افزار Design Expert برای بکارگیری در حوزه دانش مفهوم پداگوژی و ارتقاء آموزشی است. با توجه به تجربه نویسندگان این نرم افزار قابلیت شگرفی برای ورود به این حوزه را داشته پژوهش مجازی اخیر نیز تاییدی بر این قابلیت بود و امید است این پژوهش مجازی انجام تحقیقات بیشتر در این خصوص را توسط محققین این حوزه تسهیل داده و منجر به نشر گزارش های بسیار بیشتر در ادامه شود.

https://basicscience.cfu.ac.ir/article_5120_ef7c982d38ee77d0761092ae82587a45.pdf

دانشگاه فرهنگیان پژوهش در آموزش علوم تجربی 3115-8889 12 شماره 43- ویژه‏‌نامه 2026 07 23 Developing Biology Teaching Skills Using Specialized Crossword Puzzles توسعه مهارت آموزش زیست شناسی با استفاده از جدول کلمات تخصصی متقاطع 32 49 5125 10.48310/basic.2026.23754.1621 FA حسین فراست عضو هیات علمی دانشگاه فرهنگیان Journal Article 2026 07 12 This study was conducted to examine the feasibility and application of crossword puzzles in teaching biology topics. The vast volume of material and the extensive use of specialized terminology in biology curricula pose a significant challenge for students regarding learning and retention. Addressing this challenge requires the application of strategies that not only strengthen and expand the vocabulary found in textbooks but also facilitate its review and memorization. As an interactive educational tool, the crossword puzzle has the capacity to activate long-term memory and enhance students' mental engagement with the content. In biology education, designing crossword puzzles centered on specialized terminology can foster the development of cognitive skills, technical language proficiency, and conceptual understanding. The scope of the study encompassed all experimental science textbooks for the first secondary level and biology textbooks for the second secondary level. The research employed a field-based approach involving 60 undergraduate students majoring in Biology Education at Farhangian University. Each participant selected specific biology topics and created a crossword puzzle—including the design of the accompanying clues—without the use of software. The results of this study indicate that the educational content of biology textbooks lends itself to the creation and use of various types of crossword puzzles—including standard, irregular, and coded formats—covering specific topics or reviews of various subject areas. Depending on the teacher's creativity, this method can be employed for assessment, review, or as a form of purposeful classroom game. The primary benefit of using crossword puzzles is that, by establishing connections between new and existing information, they foster the formation of cognitive associations and facilitate the retention of new material. From a practical standpoint, crosswords can serve as a complementary tool in biology instruction—particularly for concept review, formative assessment, and self-directed learning. Beyond reinforcing specialized vocabulary, this tool helps students grasp the conceptual relationships between various biological terms, thereby enabling them to organize their own conceptual frameworks. Furthermore, by enhancing the appeal of the learning process through gamification, it fosters a more positive attitude toward the subject of biology. Overall, the research findings confirm that the use of specialized-term crosswords is an innovative approach to biology education; it not only deepens learning but also fosters conceptual thinking and cognitive skills among learners. This method can also serve as an effective model for designing active learning activities in other scientific fields. این مطالعه با هدف بررسی قابلیت اجرا و استفاده از جدول کلمات متقاطع در آموزش مباحث زیست شناسی انجام شده است. حجم گسترده مطالب و استفاده از کلمات تخصصی زیاد در محتوای مباحث زیست شناسی به عنوان یکی از چالش های بزرگ در یادگیری و یادسپاری به وسیله دانش آموزان و دانشجویان مطرح می شود. راهکار حل این چالش نیازمند به کارگیری مهارت هایی است که ضمن تقویت و گسنرش دامنه لغات مورد استفاده در محتوای کتب، زمینه را برای مرور و یادسپاری آنها را فراهم کند. جامعه آمـاری این مطالعه مشـتمل بـر تمـام محتوای کتب علوم تجربی دوره متوسطه اول و کتاب های زیست شناسی دوره متوسطه دوم می باشد. روش اجرای این پژوهش به صورت میدانی و با مشارکت 60 نقر از دانشجویان مقطع کارشناسی رشته آموزش زیست شناسی دانشگاه فرهنگیان انجام شد. هر کدام از افراد موضوعاتی از مباحث زیست شناسی را انتخاب و تنظیم جدول متقاطع همراه با طراحی سوالات برای تکمیل جدول بدون استفاده از نرم افزار را انجام دادند. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد که محتوی آموزشی کتاب های زیست شناسی قابلیت تبدیل و ساخت و استفاده از انواع جدول کلمات متقاطع (شامل جداول کلمات متقاطع منتظم، جداول کلمات مقاطع غیر منتظم و جداول کلمات متقاطع رمز دار) به صورت موضوعی یا مروری از مباحث مختلف را دارد و با توجه به خلاقیت معلم، آموزش زیست شناسی به این روش می تواند جهت ارزشیابی، مرور و یا نوعی بازی هدفمند در محیط کلاس انجام شود. مهم ترین کار کرد استفاده از جدول کلمات مقاطع این است که می تواند با ارتباطی که بین اطلاعات جدید و اطلاعات قدیم برقرار می شود، زمینه تشکیل حلقه های مغزی را فراهم نموده و یاد سپاری مطالب جدید را تسهیل نماید.

https://basicscience.cfu.ac.ir/article_5125_7dd4587cd6232edc716c394cf67e0391.pdf

دانشگاه فرهنگیان پژوهش در آموزش علوم تجربی 3115-8889 12 شماره 43- ویژه‏‌نامه 2026 08 26 Artificial Intelligence in Biology Education: Examining Ethical and Scientific Challenges هوش مصنوعی در آموزش زیست‌شناسی: بررسی چالش‌های اخلاقی و علمی 50 57 5122 10.48310/basic.2026.23568.1611 FA عباس پورسلیم گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران راضیه کوشکی گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه لرستان، خرم‎آباد، ایران. Journal Article 2026 07 04 Over the past decade, the advent of generative artificial intelligence, particularly Large Language Models (LLMs) such as ChatGPT, has precipitated profound transformations across diverse domains, including education. By offering prospects such as personalized learning, the alleviation of educators' workloads, and streamlined access to information, this technology has garnered significant attention from science education specialists, notably within the field of biology. The central research problem addresses how artificial intelligence can simultaneously function as a powerful instructional aid and a potential source of scientific and ethical risks. The objectives of this library-based review study are threefold: to identify and analyze the scientific challenges arising from the integration of artificial intelligence in biology education; to examine the ethical implications associated with this technology; and ultimately, to propose strategies for managing these challenges, with a particular emphasis on the transformation of the teacher's role. Findings indicate that, from a scientific perspective, the unreliability of generated content (hallucination), limitations in designing inquiry-based activities, and the dual impact on learning patterns—reinforcing surface learning versus redefining critical thinking—constitute major concerns. Ethically, algorithmic biases (cultural and historical), student data privacy concerns, and ambiguities regarding copyright and authorship represent key challenges. Among these issues, the teacher's role has shifted from being a "source of knowledge" to an "intelligent learning facilitator." This paper argues that successful integration of artificial intelligence requires developing AI literacy among teachers and students, establishing clear security and ethical policies by educational institutions, and prioritizing empirical research within the biological sciences domain. Without such measures, artificial intelligence may weaken—rather than strengthen—the scientific and ethical standards of education. The findings of this study emphasize that the future of biology education hinges not on a human-machine dichotomy, but rather on their "ethical synergy." Policymaking bodies, particularly within teacher education systems, must develop indigenous pedagogical and ethical frameworks to foster a generation of educators capable of harnessing the potential of artificial intelligence without succumbing to the pitfalls of superficiality and bias. It is only through such a human-centric and inquiry-based approach that artificial intelligence can transcend its function as a mere informational tool, evolving into a catalyst for enhancing critical thinking, scientific creativity, and a deeper appreciation of the wonders of life within biology classrooms. ظهور هوش مصنوعی تولیدی، به‌ویژه مدل‌های زبان بزرگ، تحولات عمیقی در حوزه آموزش علوم، از جمله زیست‌شناسی، ایجاد کرده است. این فناوری وعده شخصی‌سازی یادگیری، تسهیل دسترسی به اطلاعات و ارتقای تعامل آموزشی را می‌دهد؛ اما هم‌زمان چالش‌های علمی و اخلاقی پیچیده‌ای را نیز به همراه دارد. این پژوهش کتابخانه‌ای با هدف تحلیل جامع این چالش‌ها برای مخاطبان متخصص آموزش زیست‌شناسی طراحی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که از منظر علمی، عدم قابلیت اعتماد محتوای تولیدشده (هالوسینیشن)، ضعف در طراحی فعالیت‌های کاوشگرانه و تأثیر دوگانه بر الگوهای یادگیری (تقویت یادگیری سطحی در مقابل بازتعریف تفکر انتقادی) از مهم‌ترین مسائل هستند. از منظر اخلاقی، سوگیری‌های الگوریتمی (فرهنگی و تاریخی)، نگرانی‌های حریم خصوصی داده‌های دانش‌آموزان و مبهم‌بودن حقوق نشر و اصالت چالش‌هایی کلیدی محسوب می‌شوند. در میان این چالش‌ها، نقش معلم از «منبع دانش» به «مدیریت‌کننده یادگیری هوشمند» تغییر یافته است. این مقاله استدلال می‌کند که موفقیت در بهره‌گیری از هوش مصنوعی مستلزم توسعه سواد هوش مصنوعی در معلمان و دانش‌آموزان، تدوین سیاست‌های امنیتی و اخلاقی روشن توسط نهادهای آموزشی، و تمرکز بر تحقیقات تجربی در حوزه علوم زیستی است. بدون این اقدامات، هوش مصنوعی می‌تواند به جای تقویت، استانداردهای علمی و اخلاقی آموزش را تضعیف کند. نتایج این پژوهش تأکید می‌کند که آینده آموزش زیست‌شناسی در گرو تقابل انسان و ماشین نیست، بلکه در گرو هم‌افزایی اخلاق‌مند آن‌هاست. نهادهای سیاست‌گذار، به‌ویژه در نظام تربیت معلم، باید با تدوین چارچوب‌های پداگوژیک و اخلاقی بومی، بستر را برای پرورش نسلی از معلمان فراهم آورند که ضمن بهره‌گیری از ظرفیت‌های هوش مصنوعی، در دام سطحی‌نگری و سوگیری نیفتند.

https://basicscience.cfu.ac.ir/article_5122_9a783fd8989ad00f3e70048b90b47116.pdf

دانشگاه فرهنگیان پژوهش در آموزش علوم تجربی 3115-8889 12 شماره 43- ویژه‏‌نامه 2026 08 26 “The story of the reality of Afzodeh and Bazi Mahwar in the language of education: a new message for the improvement of the thinking of the Samanahi Dansh Amozan middle school in Iran.” «کاربست واقعیت افزوده و بازی‌محور در آموزش زیست‌شناسی: مدلی نوین برای ارتقاء تفکر سامانه‌ای دانش‌آموزان متوسطه دوم ایران» 58 73 5123 10.48310/basic.2026.23840.1624 FA علی نوذری دانشجوی دکتری تخصصی، گروه مهندسی کامپیوتر، گرایش هوش مصنوعی، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد دزفول، ایران. مجید پورقیومی مدیر آموزشگاه امام سجاد(ع)، کارشناسی ارشد، جغرافیا و برنامه ریزی شهری، شیراز، ایران. حمید براتی استادیار، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد دزفول، گروه مهندسی کامپیوتر، دانشکده فنی و مهندسی، دزفول، ایران. محسن چگین استادیار، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد دزفول، گروه مهندسی کامپیوتر، دانشکده فنی و مهندسی، دزفول، ایران. 0000-0002-4214-9079 فاطمه نوذری کارشناسی ارشد، گروه مهندسی منابع طبیعی، گرایش جنگلداری، آموزش و پرورش کوهمره نودان، مربی نهت سواد آموزی، نودان، ایران. Journal Article 2026 07 21 This is with the aim of making a fuss, making and fabricating the reality of Afzodeh and making it the center of the Middle Ages in Iran. With an approach to the existing concepts of abstraction and modern politics, with an interest in the modern era of social science, aesthetics and ecology, and a desire for advancement. Think about it, what do you think about it? Here's what you think about Danbal's opinions. Rosh Pzhuhsh, composition with Roykerd expansion and Erziyabi Bud. Amari Comprehensive University 200 Danish Amuz Bayeh Dahm and Yazdham (Bachelor of Experimental Sciences and Mathematical-Physics) in the selected city of Tehran in Istanbul has a random picture in it. Use of the AR-base axis fabricator and control are available. The content is included in the content, and the language you think about is the same (on the basis of the middle system). Bud. The results obtained from the analysis are mixed, because of the number of people who eat the content (with a certain amount of 35%) and think about it (with a certain effect) (28%) has an administrative level in terms of the control system. (p < 0.001$$) It is difficult to use the elements of a pivot (such as privilege, control, and immediate bass) to highlight the realism of this world. Learn English and dance to strengthen your growth. This is a great example of how AR-based fabrication media is based on your ability to create profound, tangible experiences that describe new concepts and brush up on their skills. My life is not what you think about it. Ultimately, this research, by linking augmented reality and game-based mechanisms, proposes a new paradigm for the transition from superficial learning to deep and systematic learning in the life sciences. The findings of this study can be used as a basis for developing digital curricula and revising methods for teaching experimental science at the secondary level to keep pace with developments in educational technology. In addition to proving the effectiveness of the integrated model, this study provides a conceptual framework for future research on the integration of interactive technologies and psychological approaches to games in teaching complex scientific concepts. این پژوهش با هدف طراحی، اجرا و ارزیابی مدل تلفیقی واقعیت افزوده و رویکردهای بازی‌محور در آموزش زیست‌شناسی دوره متوسطه دوم ایران صورت گرفت. با توجه به چالش‌های موجود در آموزش مفاهیم انتزاعی و پیچیده زیست‌شناسی، به‌ویژه در زمینه فرایندهای سلولی، ژنتیک و اکولوژی، و نیاز مبرم به ارتقاء تفکر سامانه‌ای در دانش‌آموزان، این مطالعه به دنبال ارائه یک راهکار نوین آموزشی بود. روش پژوهش، ترکیبی با رویکرد توسعه و ارزیابی بود. جامعه آماری شامل ۲۰۰ دانش‌آموز پایه دهم و یازدهم (رشته‌های علوم تجربی و ریاضی-فیزیک) از چهار دبیرستان منتخب در استان تهران بود که به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (استفاده از مدل تلفیقی AR-بازی‌محور) و کنترل (آموزش سنتی) جای گرفتند. ابزارهای سنجش شامل آزمون‌های پیش‌آزمون و پس‌آزمون در دو حوزه دانش محتوایی (زیست‌شناسی) و سنجش تفکر سامانه‌ای (بر اساس مدل سیستم‌های پیچیده) بود. نتایج حاصل از تحلیل واریانس مختلط نشان داد که نمرات گروه آزمایش در هر دو حوزه دانش-محتوایی (با میانگین افزایش ۳۵٪) و تفکر سامانه‌ای (با میانگین افزایش ۲۸٪) به طور معناداری بالاتر از گروه کنترل است .(p < 0.001$$) همچنین، استفاده از عناصر بازی‌محور (مانند امتیازدهی، رقابت و بازخورد فوری) اثربخشی ابزارهای واقعیت افزوده را در افزایش انگیزه و تعامل دانش‌آموزان تقویت نموده است. این یافته‌ها حاکی از آن است که مدل تلفیقی AR-بازی‌محور، ابزاری قدرتمند برای ایجاد تجارب یادگیری عمیق، ملموس‌سازی مفاهیم پیچیده، و پرورش مهارت‌های حیاتی تفکر سامانه‌ای در زیست‌شناسی نوین است. در نهایت، این پژوهش با پیوند میان واقعیت افزوده و مکانیسم‌های بازی‌محور، الگویی نو برای گذار از یادگیری سطحی به یادگیری عمیق و سیستماتیک در علوم زیستی پیشنهاد می‌کند.

https://basicscience.cfu.ac.ir/article_5123_6a39fd58145d9b1932833465a76e605a.pdf

دانشگاه فرهنگیان پژوهش در آموزش علوم تجربی 3115-8889 12 شماره 43- ویژه‏‌نامه 2026 07 23 New methods in biology education: From active learning to digital technology. روش های نوین در آموزش زیست شناسی: از یادگیری فعال تا فناوری دیجیتال 74 83 5124 10.48310/basic.2026.23942.1628 FA هادی کیانی دانشجوی کارشناسی آموزش ابتدایی دانشگاه فرهنگیان، واحد شهید بهشتی اقلید، شیراز، ایران روشنک بهرامی نظر آبادی استادیار، گروه علوم پایه دانشگاه فرهنگیان فارس، پردیس شهید باهنر، شیراز، ایران سونیا طاهری دانشجوی کارشناسی دبیری (زیست شناسی) دانشگاه فرهنگیان، پردیس شهید باهنر، شیراز، ایران Journal Article 2026 07 29 Objective: Biology education has undergone significant changes in response to rapid scientific advances, digital transformation, and the increasing demand for learner-centered educational approaches. Traditional teacher-centered methods, which mainly emphasize memorization and passive learning, are no longer sufficient for developing the scientific competencies and higher-order thinking skills required in modern education. Therefore, the present study aimed to examine the role of innovative teaching methods, including active learning, project-based learning, inquiry-based learning, and digital educational technologies, in improving the quality of biology education. The study also sought to explain how integrating these approaches can enhance students' learning experiences and prepare them for future scientific and environmental challenges. Method: This study employed a descriptive-library (documentary) research design. Relevant data were collected through a comprehensive review and analysis of reliable scientific resources, including specialized books, peer-reviewed national and international journal articles, academic theses, and other scholarly documents related to biology education, educational technology, and modern teaching strategies. After collecting the resources, their contents were systematically classified, compared, and analyzed to identify the major educational approaches and their contributions to improving biology instruction. Results: The findings indicate that integrating active learning, project-based learning, inquiry-based learning, and digital technologies significantly enhances the quality of biology education. These approaches encourage students to participate actively in the learning process, improve conceptual understanding, strengthen critical thinking and problem-solving abilities, and increase motivation and classroom engagement. Furthermore, educational technologies such as virtual laboratories, laboratory simulation software, virtual reality (VR), augmented reality (AR), multimedia resources, and online learning environments facilitate the teaching of complex biological concepts by providing interactive, visual, and authentic learning experiences. The combination of innovative pedagogical strategies with digital tools also promotes collaboration, scientific inquiry, creativity, and independent learning while reducing many of the limitations associated with traditional lecture-based instruction. Conclusions: The study concludes that moving from traditional teacher-centered instruction toward student-centered, technology-supported learning environments is essential for improving biology education. The effective integration of innovative teaching methods with digital educational technologies contributes to meaningful and sustainable learning, develops students' scientific literacy and research skills, and prepares them to address future scientific, technological, and environmental challenges responsibly. Consequently, curriculum developers, teacher educators, and biology teachers should place greater emphasis on adopting modern instructional strategies and incorporating digital technologies into biology classrooms to foster a creative, research-oriented, and scientifically competent generation. با گسترش فناوری‌ های نوین و تغییر رویکرد های آموزشی، استفاده از روش ‌های تدریس دانش ‌آموز محور در آموزش زیست ‌شناسی به یکی از مهم‌ترین نیاز های نظام‌ های آموزشی تبدیل شده است. روش‌ های سنتی که عمدتاً بر انتقال یک ‌سویه مطالب و حفظ مفاهیم تأکید دارند، پاسخگوی نیاز های آموزشی امروز نبوده و توانایی لازم برای پرورش مهارت ‌هایی مانند تفکر انتقادی، حل مسئله، خلاقیت و پژوهشگری را در دانش ‌آموزان فراهم نمی‌کنند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش روش ‌های نوین آموزشی در ارتقای کیفیت آموزش زیست ‌شناسی و تبیین تأثیر آن ‌ها بر یادگیری، انگیزش و مهارت‌ های علمی دانش ‌آموزان، به روش توصیفی ـ کتابخانه‌ای انجام شده است. داده‌ های پژوهش از طریق مطالعه و تحلیل منابع معتبر شامل کتاب ‌ها، مقالات علمی داخلی و خارجی، پایان ‌نامه‌ ها و سایر اسناد علمی مرتبط گردآوری و بررسی شدند. نتایج نشان داد که به ‌کارگیری روش ‌هایی مانند یادگیری فعال، یادگیری مبتنی بر پروژه، یادگیری مبتنی بر تحقیق و بهره‌گیری از فناوری‌ های دیجیتال، موجب افزایش مشارکت دانش ‌آموزان، درک عمیق‌تر مفاهیم زیستی، تقویت انگیزه یادگیری، توسعه مهارت ‌های پژوهشی، تفکر انتقادی و توانایی حل مسئله می‌شود. همچنین استفاده از ابزارهایی نظیر آزمایشگاه‌ های مجازی، نرم ‌افزار های آموزشی، واقعیت مجازی، واقعیت افزوده و محیط‌ های یادگیری الکترونیکی، امکان آموزش تعاملی و مؤثر مفاهیم پیچیده زیست ‌شناسی را فراهم کرده و بسیاری از محدودیت‌ های روش‌ های سنتی را کاهش می‌دهد. بر این اساس، بهره‌گیری از رویکردهای نوین آموزشی و تلفیق آن ‌ها با فناوری‌ های نوین می‌تواند نقش مؤثری در ارتقای کیفیت آموزش زیست ‌شناسی، افزایش یادگیری پایدار و تربیت دانش ‌آموزانی خلاق، پژوهشگر و توانمند برای مواجهه با چالش ‌های علمی و زیست ‌محیطی آینده داشته باشد.

https://basicscience.cfu.ac.ir/article_5124_76fbae58022b0cba90a1647d3e88a947.pdf